Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine odaklanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eserini yayımladı. Kitap, bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor.

Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşamda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçlerine de odaklanıyor. Eser; müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kitleye hitap ediyor.

Disiplinler Arası Bir Yaklaşım

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitelerini geliştirmeyi amaçlıyor. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve dijital beşerî bilimler kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Kapsamlı İçerik ve Uygulama Örnekleri

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü ve kapsayıcı eğitim gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımları ve çocuklara yönelik oyun temelli yaklaşımlar incelenen uygulamalar arasında yer alıyor. Ayrıca tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kamusal kültürel mirasa eşit erişim gibi başlıklar değerlendiriliyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirasın ortak hafıza, kimlik ve toplumsal katılımın alanı olduğunu vurguluyor. Kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk olduğunu belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, müzeye girebilmenin ya da dijital içeriğe ulaşabilmenin tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini ifade ediyor. Çınar’a göre önemli olan, bireylerin kültürel anlatılarda temsil edilmesi, deneyimlere katılabilmesi ve karar süreçlerinde söz sahibi olabilmesi.

Çınar, yapay zekâ, artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini, ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değerinin; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı olduğunu belirtiyor.

Eser, kültürel miras kurumlarının kapsayıcılığını yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını ortaya koyuyor.